Arap Harfli Türkçe Metinlerde Uzun Ünlülerin Gösterimi: KİTĀBU’L İDRĀK Lİ-LİSĀNİ’L ETRĀK ÖRNEĞİ
Long Vowels in Arabic Lettered Turkish Manuscripts: The Case of KITĀBU’L IDRĀK LI-LISĀNI’L ATRĀK

Author : ADEM BULUT
Number of pages : 433-453

Abstract

Türkçede uzun ünlüler meselesi, ilk defa O. Böhtlingk’in Yakutçanın söz varlığını ortaya koyan çalışmasıyla başlamıştır. Böhtlingk’in Yakutçadaki uzun ünlülerin tespitinden sonra Radloff, Karl Foy, Grönbech gibi birçok araştırmacı konuyu destekleyen ya da çürütmeye yönelik söylemlerde bulunmuşlardır. Arap harfli Türkçe metin olan Divānu Lugati’t Türk üzerinde Polivanov’un yapmış olduğu çalışmayla Arap harfleri ile yazılmış olan Türkçe metinlerdeki uzun ünlülerin araştırılması konusu da ilgi çekmeye başlamıştır. 14. yüzyılda Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla Mısır’da Ebu Hayyan tarafından yazılan Kitābu’l İdrāk Li-Lisāni’l Etrāk isimli eserde Türkçe madde başlarından bazıları uzun ünlülü olarak kaydedilmiştir. Ebu Hayyan, eserinde ünlü uzunluklarını ifade edebilmek için uzatma huruf-u med denilen uzatma harfleri ile birlikte hareke işaretlerini kullanmıştır. Bu çalışmada Kitābu’l İdrāk Li-Lisāni’l Etrāk’te tespit edilen uzun ünlülü sözcükler, Divānu Lugati’t Türk ve Kıpçak sahasında yazılmış Arap harfli diğer Türkçe metinlerdeki yazım özellikleri ile karşılaştırılmıştır. Bu şekilde gerek dönem içerisinde gerekse kendinden önce yazılmış bir diğer Arap harfli Türkçe metin ile aralarındaki benzerlik ve farklılıklar ortaya konmaya çalışılmıştır. Bunun dışında tespit edilen sözcükler, modern Türk lehçelerindeki şekilleri ile karşılaştırılmış ve bu yolla sözcüğün aslî uzunluk barındırıp barındırmadığı tespit edilmiştir. Eserde uzun ünlülü yazılan ancak genel Türkçede kısa ünlülü olan sözcükler hakkında araştırmacıların görüşleri ortaya konmuş ve sözcüğün eserin yazıldığı dönemde nasıl okunması gerektiği üzerine bilgi verilmiştir.

Keywords

Kitābu’l İdrāk Li-Lisāni’l Etrāk, Uzun Ünlü(ler), Arap Harfli Türkçe Metinler.

Read:328

Download: 95

Atıf Bulunamadı