BENİM ADIM KIRMIZI'DA RESİM SANATI BAĞLAMINDA DOĞU-BATI ÇATIŞMASI
PAINT ART IN ‘MY NAME IS RED’ IN THE CONTEXT OF CONFLICT BETWEEN EAST AND WEST

Author : Kemal EROL
Number of pages : 229-245

Abstract

Benim Adım Kırmızı (1998), Orhan Pamuk (d.1952)’un sanat - üslup bağlamında öteden beri güncelliğini koruyan Doğu-Batı sorunsalını tarihî bir çerçevede tartışmaya açtığı postmodern bir romandır. Eserin dokusuna nüfuz eden temel tematik problem, resim sanatında Doğu-Batı eksenli iki farklı geleneğin çatışmasıdır. Yazarın roman sanatına eleştirel bir bakış açısıyla taşıdığı bu problemin kaynağı, Batı’nın yenilikçi sanat anlayışı karşısında Osmanlı kültür ve sanat anlayışının dayandığı din eksenli muhafazakâr yapıdır. Romanda 16. yüzyıl Osmanlı nakkaşlarının sanat eksenli münakaşaları sonrası işlenen bir cinayet vakasının aydınlatılması etrafında teşekkül eden gerilimli bir polisiye hikâye mevcuttur. Bununla birlikte aşk ve cinsellik odaklı ilişkiler çerçevesinde cereyan eden ikinci bir hikâye de yer alır. Romanın asıl çatışma alanı olan üçüncü kurgusal boyutunu dönemin sanat, sanatçı ve üslup temaları temelinde tezahür eden Doğu-Batı sanat anlayışları arasındaki uçurum oluşturur. Orhan Pamuk, bu romanın çok katmanlı kurgusu içinde okuyucunun dikkatini Batı karşısındaki İslam dünyasının görsel sanatlarla ilişkisine, bilhassa resim sanatı hakkındaki algısına yöneltmiştir. Aşk, polisiye ve sanatsal kurgunun parçalar hâlinde bazen yan yana, bazen de iç içe fakat aynı düzlemde sergilendiği görülen Benim Adım Kırmızı’nın temel izleği, Doğu-Batı sorunsalıdır. Romanda tartışılan iki zıt medeniyete ait fikirler, karşıtlığı temsil eden tipler vasıtasıyla verilir. Resim, portre, minyatür ve üslup bağlamında yenilikçi bir anlayışla değişimi ve Batı tarzını savunan roman kişilerinin (nakkaşların) karşısında yine aynı zümreden Doğunun kültür, sanat ve medeniyetini savunan gelenekçi ve muhafazakâr tipler yer alır. Eserde hiçbir şeyin saf olmadığı, dolayısıyla sanatın da bireysel bir algı ve anlayışı gerektirdiği tezi savunulur. Karşıt tarafların münakaşasında yazarın konuya bakış açısıyla da örtüşen, resimde Doğulu-Batılı sanatsal yaklaşımların birbirini etkileyen, tamamlayan sentezci bir anlayış öne çıkar. Bu çalışmada yazar-eser odaklı araştırma ve inceleme yöntemi kullanılarak Benim Adım Kırmızı adlı romanın çok katmanlı olay kurgusu içinde 16. yüzyıl resim sanatında çatışan Doğu-Batı anlayışının tarihsel arka planı aydınlatılmaya çalışılacaktır.

Keywords

Deneme, metin, metin dilbilim, çözümleme, bağdaşıklık, tutarlılık.

Read: 1,909

Download: 1,016