Tarihsel Süreçte Lehçe-Türkçe Sözlük Çalışmaları
Polish-Turkish Dictionary Studies in Historical Process

Author : Sercan HALAT - Ewa Siemieniec-Gołaś
Number of pages : 235-243

Abstract

Sözlükler, bir millete ait söz varlığını, kültürel ögeleri, gelenek ve görenekleri içerisinde barındıran eserlerdir. Belirli bir dönemde veya bütün tarihsel süreç boyunca dile ait kullanılmış olan deyimlerin, atasözlerinin, kalıplaşmış sözcüklerin, terimlerin veya mecazların alfabetik bir düzen içerisinde yer aldığı sözlüklere bakarak, o dilin ait olduğu topluluğa dair sosyolojik ve kültürel tespitler yapmak mümkündür. Dilsel ve kültürel mirasın korunması ve diğer kuşaklara aktarımının yanında sözlükler, dil öğretiminin de ayrılmaz parçası durumundadırlar. Bu çalışmada geçmişten günümüze Lehçe-Türkçe sözlüklerin varlığı araştırılmış, bu kapsamda ulaşılan eserlerin tanıtımı amaçlanmıştır. Şimdiye dek bu sözlüklerin kısmen incelendiği çalışmalar yapılsa da henüz alanyazında bütün sözlüklerin tamamının yer aldığı bir araştırma bulunmamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesinin kullanıldığı bibliyografik niteliğe sahip bu çalışma sonucunda toplamda altı adet sözlüğe ulaşılmıştır. Bunlardan ilki Marcin Paszkowski’nin 1615 yılında kaleme aldığı “Dzieje tureckie i utarczki kozackie z Tatary....” dır. Tatar Türkleriyle ilgili kahramanlık hikâyelerinin anlatıldığı on iki bölümden oluşan bu kitapta, birkaç yüz kelimelik tematik bir Lehçe-Türkçe sözlük yer almaktadır. Diğer bir eser ise Franciszek Meninski’nin 1680 yılında kaleme aldığı Thesaurus Linguarum OrientaliumTurcicae, Arabicae, Persicae’dur. 20. yüzyıla kadar olan dönemde Türkçe söz varlığını en zengin biçimde ortaya koyan ve yaklaşık 6080 sütundan oluşan sözlükte, Osmanlı Türkçesindeki kelimelerin Latince, Almanca, İtalyanca, Fransızca ve Lehçe karşılıkları bulunmaktadır. Bu sözlüklerin yanında, araştırmada günümüz modern sözlük çalışmaları kapsamında ele alınabilecek olan dört adet Lehçe-Türkçe sözlük de ayrıntılı olarak tanıtılmıştır.

Keywords

Sözlükbilim, Lehçe-Türkçe sözlükler, sözvarlığı.

Read:

Download: