KANITLAYICI METİNLERİN METİN DİLBİLİMİ AÇISINDAN ÇÖZÜMLENMESİ: “BİLGİSAYAR YALNIZLIĞI” ÖRNEĞİ
ANALYSIS OF PERSUASIVE TEXTS IN TERMS OF TEXT LINGUISTICS: EXAMPLE OF “COMPUTER LONELINESS

Author : Bekir Gökçe
Number of pages : 10-34

Abstract

Geleneksel dil bilgisinde cümle, en üst düzey dil birimi olarak kabul edilmiş; bu anlayış, 1960’lı yıllardan sonra gelişen metin dilbilimle değişmeye başlamıştır. Metin çözümlemede cümlenin tek başına yetersiz kaldığı anlaşılarak metin dilbilimin ilkeleri temel alınmaya başlamıştır. Bu bağlamda metin dilbilim, bir metni kendi içinde ve kendisi için incelemeyi seçmiş; metni oluşturan yapılar ve bu yapılar arasındaki ilişkileri sorgulamıştır. Metin; bildirişim temeline dayanan, sözlü veya yazılı dil ürünüdür. Yazılı bir metin, cümlelerin art arda sıralandığı bir yapı olmayıp yazarın bilinçli seçimleri sonucunda oluşturulmuştur. Bağdaşıklık ve tutarlılık, bu yapının vazgeçilmez ölçütleridir. Metin, “dilsel bütünlük” olmasını büyük ölçüde bu iki ögeye borçludur. Bu çalışmada, kanıtlayıcı metinleri metin dilbilimsel yöntemle incelemenin olanaklı ve işlevsel olduğunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu amaçla kanıtlayıcı metinleri temsil ettiği varsayılan deneme türü seçilmiştir. MEB Yayını 8. Sınıf Türkçe Ders Kitabı’ndaki deneme türündeki Bilgisayar Yalnızlığı adlı metnin, metin dilbilim açısından taşıdığı değer sorgulanmaya çalışılmıştır. Betimsel taramaya başvurulan ve doküman incelemesinden yararlanılan çalışmada; metni oluşturan cümleler numaralandırılmış, bu cümlelerin kendi içinde ve birbiriyle ilişkisi, derin yapıdaki rolü ayrıntılı olarak saptanmıştır. Bilgisayar Yalnızlığı denemesi, üç bölümde çözümlenmiştir. Betimleme bölümünde metin, tür ve içerik yönünden ele alınmış; çözümleme bölümünde metnin bağdaşıklık ve tutarlılık görünümleri incelenmiş; yorumlama bölümünde ise elde edilen verilerden hareketle değerlendirmelerde bulunulmuştur. Çalışmanın sonucunda kanıtlayıcı metinlerin çözümlenmesinde metin dilbilimin olanaklarından yararlanmanın işlevsel olduğu anlaşılmıştır.

Keywords

Deneme, metin, metin dilbilim, çözümleme, bağdaşıklık, tutarlılık.

Read: 1,966

Download: 1,050