Dilbilimsel Tipolojik Yakınlığın Sözlü Çeviri Faaliyetlerinde Aşırı Bilişsel Yükü Azaltmaya Etkisi

Author:

Year-Number: 2023-11.4
Yayımlanma Tarihi: 2023-12-12 08:35:48.0
Language : Türkçe
Konu : Dilbilimi
Number of pages: 49-66
Mendeley EndNote Alıntı Yap

Abstract

Sözlü çeviri, dilsel beceriler arasında dinleme ve konuşma olarak aynı anda iki temel yetkinliği birlikte göstermeyi gerektiren, çoklu görev talep eden, hızı ve performansı önceleyen bir etkinliktir. Onun bu karmaşık doğası, çevirmene yönelik ağır beklentiler oluşmasına neden olmaktadır. Bu sorun çoğunlukla çeviri etkinliği sırasında çevirmene yüklenen aşırı bilişsel yükten kaynaklanmaktadır. Aşırı bilişsel yük kapsamına giren durumlar arasında çevirisi yapılan dil çiftinin işlevsel yabancıllığı ilk sıralarda yer almaktadır. Benzerlik ve yabancıllık kavramlarını merkeze alarak diller arası karşılaştırmalı çalışmalar başlığı altında toplanan çalışma alanında etkileşime giren dillerin mensup oldukları dil aileleri dikkate alınarak sorunlara anlamaya yönelik bir kavram geliştirilmiştir: dilbilimsel tipolojik yakınlık. Bu kavramdan hareketle de bir kuram oluşmuştur: dilbilimsel tipolojik yakınlık kuramı.

Bu çalışmada sözlü çeviri ediminin doğası betimlenmiş ve çevirmenin çoklu görevine dair yeterlilikleri ortaya konmaya çalışılmıştır.  Sözlü çeviri ediminin dinamiklerine genel çerçevede değinildikten sonra bu dinamikler arasında önemli bir yer tutan aşırı bilişsel yükün oluşma sebepleri ele alınmıştır. Bu sebepleri bertaraf etmek ve çevirmenin performansına olumsuz olarak yansımasını mümkün olduğunca engellemek adına çevirmen tarafından uygulanabilecek stratejilerin altı çizilmiştir. Bu yoğun çabanın yanı sıra çeviri etkinliğinin baş aktörü olan çevirmenin müdahalesinden bağımsız olarak kendiliğinden işi kolaylaştıran bazı unsurların da mevcut olduğuna işaret edilmiştir. Bu unsurlar arasında öne çıkan dilsel tipolojik yakınlığın sözlü çeviri sürecine olan etkisi ve çevirmene katkısı ortaya konmaya çalışılmıştır.

Keywords

Abstract

Interpreting is an activity that requires demonstrating two basic linguistic competencies, listening and speaking, at the same time, demands multitasking, and prioritizes speed and performance. Its complex nature creates heavy expectations for the translator. This problem is mostly caused by the excessive cognitive load placed on the translator during the translation activity. Among the situations that fall within the scope of excessive cognitive load, the functional foreignness of the translated language pair ranks first. A concept has been developed to understand the problems by taking into account the language families to which interacting languages ​​belong in the field of study gathered under the title of comparative studies between languages, focusing on the concepts of similarity and foreignness: linguistic typological proximity. Based on this concept, a theory has been formed: linguistic typological proximity theory.

In this study, the nature of the interpreting act is described and the translator's competencies in multitasking are tried to be revealed. After mentioning the dynamics of the oral translation act in general terms, the reasons for excessive cognitive load, which has an important place among these dynamics, are discussed. Strategies that can be implemented by the translator are highlighted in order to eliminate these reasons and prevent their negative reflection on the translator's performance as much as possible. In addition to this intense effort, it has been pointed out that there are also some elements that make the job easier, independently of the intervention of the translator, who is the main actor of the translation activity. It has been tried to reveal the effect of linguistic typological proximity, which stands out among these elements, on the oral translation process and its contribution to the translator.

Keywords